Onzeker over je stem               (De stem in transitie, deel 1)

# De stem in transitie

 

Veel transgenders vinden het lastig en vervelend als ze in het dagelijks leven in het openbaar of telefonisch een gesprek moeten voeren met een onbekende.

Vaak "verraadt" de stem je, althans zo ervaar je dat dan. Maar wat kan er allemaal gedaan worden om de stem beter te laten passen bij je uiterlijk? Wat mag je verwachten van logopedie en welke andere methoden zijn er om de stem "aan te passen" en juist te leren gebruiken? 

 

De verschillen tussen een mannen en vrouwenstem

 

De verschillen tussen een mannen en een vrouwenstem zijn in het dagelijks leven heel duidelijk hoorbaar. Dit komt omdat de stembanden van een vrouw korter en dunner zijn dan die van een man, de klankkast is kleiner en de frequentie van een vrouwenstem ligt rond de 220Hz, terwijl dat bij mannen 110Hz is. Een behoorlijk verschil dus.

Daarnaast is het gebruik van de stem bepalend voor hoe de stem resoneert en klinkt. 

Vrouwen spreken melodieuzer en met de stem meer opgelicht (vanuit de sinussen) en mannen spreken monotoner en laag (vanuit de borstholte).

 

Is de stem dan zo belangrijk?

 

Voor veel transgenders is de stem een behoorlijke drempel bij het passabel zijn. Misschien niet zo leuk om te lezen, maar wij weten uit ervaring dat "passabel zijn" voor het overgrote deel van de transgenders een heel groot ding is, dat eigenlijk niet zo zou moeten zijn, maar wél zo is. Iedereen zou gewoon zichzelf moeten kunnen zijn, zonder oordeel of rare blikken van anderen. Maar de maatschappij heeft nou eenmaal een beeld van hoe dingen "horen" te zijn.

Sommigen zijn zelfs zo onzeker en angstig om in het dagelijks leven "herkend" te worden, dat het

hun sociale leven beïnvloedt. Als je eenmaal in transitie bent en eindelijk hormonen voorgeschreven krijgt, is dat voor velen gelukkig al voldoende om zich een stuk beter in hun vel te voelen. Als je je goed voelt en zeker van jezelf bent, straal je dat ook uit naar je omgeving en dat is zeer belangrijk als het gaat om passabel zijn, dát bepaalt nml hoe je omgeving jou ziet en vervolgens interpreteert. Zolang het alleen om het plaatje gaat is het voor velen dan ook geen probleem om zich in de massa te mengen. Echter zodra er een gesprek gevoerd moet worden, wordt het vaak toch weer lastig. Dan gaat het niet meer om een vluchtige interpretatie van wat men ziet, maar wordt het een ervaring met beeld én geluid. En dan hebben we het nog niet eens over het voeren van een telefoongesprek.......

 

Logopedie / Stemtherapie

 

Dat dit lastig is, geldt overigens niet alleen voor m/v transgenders, ditzelfde geldt ook voor v/m transgenders. Deze laatste hebben echter het grote voordeel dat onder invloed van testosteron hun stem lager wordt en ze daardoor vaak een mannelijk klinkende stem krijgen. Daarmee ben je er echter nog niet. In een groot aantal gevallen is (vooral bij transgenders die op latere leeftijd een coming out hadden) het spraakpatroon van de "verkeerde" genderrol aangeleerd. Als je al wat ouder bent is dat lastig af te leren, maar met de juiste logopedie begeleiding of stemtherapie en veel en goed oefenen, kán het wel.

Voor m/v transgenders ligt het nog wat lastiger. Die zitten met een zwaardere stem, die nooit veel hoger zal worden. Wel kan er worden geoefend om het mannelijk spraakpatroon en stemgebruik af te leren en een vrouwelijk spraakpatroon en stemgebruik aan te leren. Hier worden hele goede en acceptabele resultaten mee bereikt, maar helaas zal niet iedereen in staat zijn om op deze manier een als vrouwelijk herkenbare stem te ontwikkelen.

En natuurlijk zijn er ook onder ons die het allemaal wel prima vinden, die hebben een sociaal stabiel leven en de steun van een werkgever, ja dan is het natuurlijk ook goed. Dan zal stem niet zo gauw tegen je werken. Als je zelf maar tevreden bent, dat is het belangrijkste.

Maar wat als je er wel moeite mee hebt en logopedie niet het gewenste resultaat oplevert? Zijn er dan nog opties? 

 

Chirurgische ingrepen (fonochirurgie)

 

Naast logopedie en stemtherapie zijn er ook de opties om de stembanden middels een chirurgische ingreep "aan te passen" men noemt dit fonochirurgie. Hiervoor zijn verschillende methoden ontwikkeld.

De Nederlandse methode, zoals die voorheen gebruikt werd, genoot in ieder geval van niemand de voorkeur. Er werd namelijk invasief geopereerd. Ook moest men tot wel 4 dagen in het ziekenhuis verblijven vanwege de kans op complicaties, was het resultaat onvoorspelbaar en had je na de operatie een zichtbaar litteken op je hals. De in België gebruikte methode was de Cricothyroplastie (CTA) waarbij men door het aanbrengen en aanspannen van draden het ringkraakbeen en het schildkraakbeen ten opzichte van elkaar draaien en zodoende de stembanden aanspant. Tegenwoordig maakt men zowel in Nederland als in België gebruik van de zgn Anterieure webvorming (ACW), waarbij men via de mond en keelholte opereert, dus zonder van buiten naar binnen te hoeven snijden (dus geen zichtbaar litteken in de hals) en de stembanden inkort. Men verwijdert dan aan de bovenzijde een stukje van de stembanden en hecht vervolgens de ingekorte stembanden weer aan elkaar.

Daarnaast worden in het Yeson Voice Centre in Seoul (Zuid-Korea) al 12 jaar transgender patiënten behandeld door prof. Kim, die zijn eigen techniek ontwikkelde (vergelijkbaar met de hierboven omschreven ACW-methode). Prof. Kim's methode heet Vocal Fold Shortening and Advancement of Anterior Commisure (VFS-AAC). Men opereert ook hier via de mond, verwijderd een stuk tussen de stembanden vandaan, die men vervolgens weer aan elkaar hecht, een uiterst precisie werkje. De operatie duurt ongeveer 45 minuten, vindt plaats onder algehele verdoving. De stembanden, die eerst dik en lang waren, zijn na de operatie korter en dunner en zullen dus op een hogere frequentie functioneren en dus hoger klinken.

 

Wanneer kom je voor chirurgie in aanmerking

 

In Nederland ben je tijdens je transitie behoorlijk gebonden aan de protocollen van het genderteam van het VUMC. Daar wordt gesteld dat als logopedie geen afdoende resultaat oplevert, men in aanmerking komt voor fonochirurgie. Men stelt daarbij dat de betreffende persoon 2 jaar lang logopedie lessen gevolgd moet hebben, en dat de stem dan nog niet boven de 160Hz komt. Dit is een beetje vreemd want zoals we eerder al aangaven wordt er bij de combinatie zien en horen door derden vrij makkelijk geschakeld naar de interpretatie vrouw, maar wordt je met een stem op 160Hz door de telefoon nog steeds gewoon uitgemaakt voor meneer.

Wel wordt in Nederland, als alles volgens protocol gedaan wordt, de operatie door de zorgverzekering vergoedt. 

Natuurlijk zijn er ook uitzonderingen op bovenstaande maar wat je van welke verzekeraar mag verwachten op dit gebied is helaas niet van tevoren te zeggen. Hier zul je zelf achteraan moeten.

 

Na de operatie.......

 

Na bovenstaande operaties heb je dus wel het juiste gereedschap om een vrouwelijke stem ten gehore te brengen, maar dan ben je er dus nog niet...

Zoals al eerder vermeld; In je hersenen zit nog steeds het geprogrammeerde (in dit geval) mannelijke spraakpatroon. Daar moet je vanaf en ook moet je je nieuwe stembanden en de verzwakte spieren opnieuw leren gebruiken. Je zal dus sowieso met logopedielessen en moeten beginnen en na een operatie aan de stembanden, zit er ook een deel hersteltherapie in.

 

Ok, er is in dit artikel veel over gesproken; Logopedie/stemtherapie.

Maar waar kun je daarvoor terecht, wat houdt het precies in en wat mag je ervan verwachten?

In deel 2 van dit artikel, dat we komend weekend publiceren, een exclusief interview met Barbara Goes de Graaff! Zij begon 20 jaar geleden als één van de eerste in Nederland met het ontwikkelen van logopedie/stemtherapie voor transgenders. Hoe dat ging en zich ontwikkelde lees je in deel 2 van "De Stem in Transitie"